TL;DR: Việc nhập khẩu tem nhãn, bao bì in sẵn dòng chữ "Made in Vietnam" từ nước ngoài không đương nhiên bị cấm. Tính hợp pháp phụ thuộc vào việc sản phẩm sẽ dán tem đó có thực sự đạt tiêu chí xuất xứ Việt Nam hay không. Nếu sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam và đáp ứng quy định về xuất xứ, doanh nghiệp được dán tem Made in Vietnam dù tem in hoặc nhập từ Trung Quốc; khi nhập khẩu lô tem vẫn phải khai báo trung thực xuất xứ của chính lô tem (Made in China) và đủ nội dung nhãn. Ngược lại, nếu hàng hóa có xuất xứ nước ngoài mà dán Made in Vietnam thì bị xem là giả mạo xuất xứ, kể cả khi ở vị trí khác có ghi Made in China, và có thể bị xử phạt nặng, thậm chí truy cứu hình sự.
Một tình huống ngày càng phổ biến với doanh nghiệp sản xuất là đặt mua tem nhãn hoặc bao bì in sẵn nội dung Made in Vietnam từ nước ngoài, sau đó dán lên sản phẩm của mình. Câu hỏi đặt ra là việc này có hợp lệ không, và ranh giới nào phân định giữa sử dụng tem nhãn hợp pháp với hành vi giả mạo xuất xứ. Bài viết phân tích bản chất pháp lý của lô tem nhãn nhập khẩu, tiêu chí xuất xứ Việt Nam, nghĩa vụ khai báo hải quan và mức chế tài, giúp doanh nghiệp xử lý đúng để tránh rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Nhập khẩu tem nhãn in sẵn Made in Vietnam có được phép không?
Cần tách bạch hai đối tượng pháp lý khác nhau. Thứ nhất là bản thân lô tem nhãn, bao bì được nhập khẩu, đây là một loại hàng hóa độc lập tại thời điểm thông quan. Thứ hai là sản phẩm cuối cùng sẽ được dán tem đó để đưa ra thị trường.
Đối với bản thân lô tem nhãn, pháp luật không cấm nhập khẩu tem in sẵn nội dung Made in Vietnam, nhưng khi làm thủ tục, doanh nghiệp phải tuân thủ quy định về nhãn gốc của chính lô tem, gồm: tên hàng (tem nhãn, decal, bao bì), xuất xứ thực tế của lô tem (ví dụ Made in China), và thông tin nhà sản xuất tem ở nước ngoài. Theo hướng dẫn tại các công văn của cơ quan hải quan, doanh nghiệp phải giải trình và khai trên tờ khai rằng tem nhãn này dùng cho sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất để xuất khẩu hoặc bán trong nước. Việc khai báo minh bạch mục đích sử dụng và xuất xứ thật của lô tem là điều kiện để thông quan hợp lệ.
Khi nào việc dán Made in Vietnam bị coi là giả mạo xuất xứ?
Yếu tố quyết định không nằm ở chỗ tem được in ở đâu, mà ở chỗ sản phẩm được dán tem có thực sự mang xuất xứ Việt Nam hay không. Có hai kịch bản trái ngược:
- Sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam và đáp ứng tiêu chí xuất xứ Việt Nam: việc dán tem Made in Vietnam là hợp pháp, dù tem được in hoặc nhập khẩu từ Trung Quốc.
- Sản phẩm có xuất xứ nước ngoài, chỉ trải qua công đoạn gia công đơn giản tại Việt Nam, nhưng được dán Made in Vietnam: hành vi này bị coi là giả mạo nhãn hàng hóa, giả mạo xuất xứ, kể cả khi ở vị trí khác trên bao bì vẫn còn dòng Made in China.
Theo hướng dẫn của cơ quan hải quan, hàng hóa sản xuất ở nước ngoài nhưng trên hàng hóa hoặc bao bì đã ghi sẵn Made in Vietnam, Produced in Vietnam hoặc Origin Vietnam sẽ bị xử lý đối với hành vi buôn bán hàng giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa. Đây cũng là nội dung được nhấn mạnh trong các văn bản chỉ đạo gần đây nhằm chặn hành vi chuyển tải, mượn xuất xứ Việt Nam để né biện pháp phòng vệ thương mại của nước thứ ba.
Tiêu chí để hàng hóa được ghi Made in Vietnam là gì?
Để xác định một sản phẩm có được ghi xuất xứ Việt Nam hay không, cần đối chiếu với các tiêu chí xuất xứ, không thể tự gắn nhãn tùy ý. Nguyên tắc chung gồm:
- Hàng hóa có xuất xứ thuần túy hoặc được sản xuất toàn bộ tại Việt Nam.
- Hàng hóa sử dụng nguyên liệu nhập khẩu nhưng trải qua công đoạn gia công, chế biến tạo ra giá trị gia tăng đáp ứng ngưỡng quy định, hoặc có sự chuyển đổi mã số hàng hóa theo quy tắc xuất xứ.
- Các công đoạn gia công, lắp ráp đơn giản như dán nhãn, đóng gói, làm sạch, phân loại thông thường không đủ để xác lập xuất xứ Việt Nam.
Định hướng chính sách hiện nay là siết chặt tiêu chí Made in Vietnam, loại bỏ trường hợp nhập hàng ngoại rồi gia công sơ sài để gắn mác hàng Việt. Doanh nghiệp được quyền tự xác định và tự kê khai xuất xứ trên nhãn, nhưng phải chịu trách nhiệm về tính chính xác và có nghĩa vụ chứng minh khi cơ quan chức năng kiểm tra hoặc yêu cầu giải trình.
Khai báo hải quan khi nhập khẩu chính lô tem nhãn như thế nào?
Khi nhập khẩu lô tem nhãn, bao bì in sẵn, doanh nghiệp nên thực hiện đầy đủ các nội dung sau để chứng minh thiện chí và sự minh bạch:
- Khai đúng tên hàng là tem nhãn, decal hoặc bao bì, kèm xuất xứ thật của lô tem (nơi in tem, ví dụ Trung Quốc).
- Khai rõ mục đích sử dụng: tem nhãn dùng cho sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam để xuất khẩu hoặc tiêu thụ nội địa.
- Chuẩn bị hồ sơ chứng minh năng lực sản xuất và quy trình tạo ra sản phẩm đạt xuất xứ Việt Nam, để giải trình khi hải quan kiểm tra thực tế.
- Tham khảo các công văn hướng dẫn của cơ quan hải quan về nhập khẩu bao bì, tem nhãn in sẵn xuất xứ trước khi mở tờ khai.
Trên thực tế, ngay cả khi hồ sơ giải trình đúng quy định, một số trường hợp vẫn bị cơ quan hải quan tại khâu kiểm hóa xem xét chặt chẽ và quy vào giả mạo xuất xứ. Do đó, hồ sơ chứng minh xuất xứ thật của sản phẩm cuối cùng có vai trò then chốt để bảo vệ doanh nghiệp.
Mức xử phạt và rủi ro hình sự đối với giả mạo xuất xứ
Hành vi giả mạo xuất xứ, giả mạo nhãn hàng hóa bị xử lý nghiêm khắc theo nhiều tầng chế tài:
| Mức độ | Hình thức xử lý |
|---|---|
| Vi phạm hành chính | Phạt tiền theo giá trị hàng vi phạm, tịch thu hàng giả mạo, buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên nhãn |
| Vi phạm nghiêm trọng | Có thể đủ dấu hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả |
Thực tế đã có doanh nghiệp bị xử phạt về hành vi xuất khẩu hàng hóa giả mạo xuất xứ Việt Nam với số tiền phạt lên tới hàng chục triệu đồng, chưa kể thiệt hại do hàng bị giữ, bị tịch thu và uy tín bị ảnh hưởng. Mức độ chế tài tăng theo giá trị lô hàng và tính chất cố ý của hành vi.
Doanh nghiệp cần làm gì để dùng tem Made in Vietnam hợp pháp?
Để vừa tận dụng nguồn tem nhãn nhập khẩu vừa tránh rủi ro, doanh nghiệp nên:
- Bảo đảm sản phẩm thực sự đạt tiêu chí xuất xứ Việt Nam trước khi dán tem Made in Vietnam, không dùng cho hàng chỉ qua công đoạn tối thiểu.
- Khai báo trung thực xuất xứ của chính lô tem nhãn khi nhập khẩu và lưu hồ sơ giải trình mục đích sử dụng.
- Xây dựng và lưu trữ hồ sơ chứng minh quy trình sản xuất, định mức nguyên liệu, giá trị gia tăng nội địa để sẵn sàng giải trình khi bị kiểm tra.
- Cập nhật các văn bản, công văn mới về xuất xứ và ghi nhãn, vì chính sách đang được siết chặt và quan điểm áp dụng tại từng chi cục có thể khác nhau.
Lấy ví dụ minh họa: một công ty sản xuất tại Việt Nam đặt mua tem Made in Vietnam in từ Trung Quốc để dán lên sản phẩm của mình, trong khi lô tem khi nhập về vẫn có nhãn thể hiện đầy đủ thông tin và xuất xứ Made in China của chính lô tem. Nếu sản phẩm cuối cùng thực sự được sản xuất tại Việt Nam và đáp ứng tiêu chí xuất xứ, đây là trường hợp hợp lệ; doanh nghiệp chỉ cần khai báo đúng khi nhập tem và sẵn sàng chứng minh xuất xứ sản phẩm. Ngược lại, nếu sản phẩm thực chất có xuất xứ Trung Quốc và chỉ được dán thêm tem Made in Vietnam, thì dù bao bì còn dòng Made in China, hành vi vẫn có nguy cơ bị quy là giả mạo hoặc gây nhầm lẫn về xuất xứ.
Tóm lại, bản thân việc nhập khẩu tem nhãn in sẵn Made in Vietnam không phải là hành vi vi phạm, nhưng nó chỉ hợp pháp khi gắn với sản phẩm thực sự mang xuất xứ Việt Nam và được khai báo minh bạch. Doanh nghiệp cần đặt trọng tâm vào việc chứng minh xuất xứ thật của sản phẩm cuối cùng, vì đó mới là yếu tố quyết định ranh giới giữa hợp pháp và giả mạo xuất xứ.
Nguồn tham khảo
- Nhãn gốc hàng nhập khẩu vào Việt Nam có được ghi xuất xứ viết tắt không? (blog Weimex)
- Nghị định 169/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan (blog Weimex)
- Hàng nhập khẩu ghi sẵn Made in Vietnam có thể bị xử lý như hàng giả mạo nhãn hàng hóa (LuatVietnam)
- Thế nào là Made in Vietnam? Tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam (Thư Viện Pháp Luật)
- Siết chặt tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam với hàng hóa lưu thông trong nước (Báo Đầu tư)